کلاهبرداری پانزی (Ponzi Scheme) چیست؟ + راه‌های تشخیص آن

خطرات کلاهبرداری پانزی از افسانه‌ تا واقعیت‌ در دنیای مالی

تصویری از یک مثلث که اشخاص سرمایه‌گذار به شکل هرمی چیده شده‌اند و شخصی در حال دزدیدن پول آنها است.
تاریخ انتشار: ۲۷ اسفند ۱۴۰۲ / تاریخ بروزرسانی: ۲۹ فروردین ۱۴۰۳

در دنیای مالی که همواره در حال تغییر است، گاهی‌اوقات شاهد داستان‌هایی هستیم که بیشتر شبیه به افسانه‌هایی با پیام‌های عبرت‌آموز هستند تا واقعیت‌های قابل لمس. در این میان کلاهبرداری پانزی (Ponzi Scheme) به عنوان یکی از بزرگ‌ترین هشدارها در تاریخ مالی، ماجراهایی را رقم زده که نشان‌دهنده عمق فریب و نیرنگ در دنیای سرمایه‌گذاری است. بیایید با هم به اعماق این داستان‌های کلاهبرداری سفر کنیم و ببینیم کلاهبرداری پانزی چیست و چگونه طرح‌های پانزی با وعده‌های دروغین و جذابیت‌های فریبنده، حتی زیرک‌‌ترین افراد را به دام خود می‌اندازند. با ما در این مقاله از رمزینکس همراه شوید.

کلاهبرداری پانزی چیست و چه خطراتی در سرمایه‌گذاری دارد؟

طرح پانزی یک نوع کلاهبرداری مالی است که در آن، سودهای بالا به سرمایه‌گذاران وعده داده می‌شود. اما به جای اینکه سود از طریق فعالیت‌های مشروع اقتصادی به دست آید، پول سرمایه‌گذاران جدید برای پرداخت سود به سرمایه‌گذاران قبلی استفاده می‌شود. 

وقتی دیگر سرمایه‌گذار جدیدی برای پرداخت سودها وجود نداشته باشد، طرح فرو می‌پاشد و سرمایه‌گذاران از دست دادن پول خود روبرو می‌شوند. این طرح‌ها می‌توانند در قالب‌های مختلفی مانند سرمایه‌گذاری در بازارهای بورس جهانی یا ارزهای دیجیتال ارائه شوند. در کلاهبرداری پانزی هیچ سرمایه‌گذاری واقعی بر روی دارایی‌های مالی صورت نمی‌گیرد. به جای آن سرمایه‌گذاران با وعده‌هایی مانند «سودهای رویایی بدون نیاز به دانش یا سرمایه‌ای خاص» و یا «با یک سرمایه‌گذاری کوچک، بیش از ۲۰ درصد سود دریافت کنید» فریب می‌خورند.

طرح پانزی به دلیل نوسانات قیمت تتر یا دلار و ثابت ماندن نرخ سود بانکی، به ویژه در شرایط اقتصادی نامطمئن مورد توجه قرار گرفته است. این طرح‌ها با استفاده از ویژگی‌های بازار کریپتوکارنسی مانند ناشناس ماندن تراکنش‌های بلاک چین، برای کلاهبرداران جذاب‌تر شده‌اند.

تصویری از چندین انسان که در چند طبقه زیرین قرار گرفته‌اند و یک نفر را بر دوش می‌کشند که مفهوم کلاهبرداری پانزی را نشان می‌دهد.
داشتن یک وب‌سایت انگلیسی و گواهینامه‌های نامعتبر و بیشمار، نباید به تنهایی به عنوان دلیلی بر معتبر بودن یک شرکت در نظر گرفته شود.

طرح کلاهبرداری پانزی چگونه کار می‌کند؟

اگر (A) اولین سرمایه‌گذار باشد و (B) و (C) بعد از او سرمایه‌گذاری کنند، پولی که (B) و (C) وارد طرح می‌کنند برای پرداخت سود به (A) استفاده می‌شود. این روند تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که سرمایه‌گذاران جدید وجود داشته باشند تا بتوانند جریان نقدینگی را حفظ کنند. وقتی دیگر سرمایه‌گذار جدیدی نباشد یا وقتی تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران تصمیم به برداشت سرمایه خود بگیرند، طرح فرو می‌پاشد و افرادی که در انتهای زنجیره قرار دارند متحمل ضرر می‌شوند. این طرح‌ها اغلب با فروپاشی و از دست رفتن سرمایه‌های زیادی همراه هستند.

تاریخچه کلاهبرداری پانزی

چارلز پانزی که در اصل با نام کارلو پیترو جووانی گوگلیلمو تبالدو پانزی متولد شده بود، یک کلاهبردار معروف ایتالیایی-آمریکایی بود که در اوایل قرن بیستم فعالیت می‌کرد. او به خاطر اجرای یکی از بزرگ‌ترین و معروف‌ترین طرح‌های کلاهبرداری پانزی در تاریخ شناخته شده است.

پانزی در سال ۱۹۱۹، طرحی را ارائه داد که در آن وعده سودهای ۵۰ درصدی در ۴۵ روز و ۱۰۰ درصدی در ۹۰ روز را به سرمایه‌گذاران می‌داد. او ادعا می‌کرد که این سودها از طریق خرید و فروش کوپن‌های پاسخ بین‌المللی پستی (IRC) به دست می‌آیند، که به دلیل تفاوت‌های نرخ ارز پس از جنگ جهانی اول فرصتی برای کسب سود از تفاوت قیمت‌ها ایجاد کرده بود.

با این حال در واقعیت پانزی از پول سرمایه‌گذاران جدید برای پرداخت سود به سرمایه‌گذاران قبلی استفاده می‌کرد و هیچ سرمایه‌گذاری واقعی در کوپن‌های پستی صورت نمی‌گرفت. 

این طرح تا زمانی ادامه یافت که توانایی جذب سرمایه‌گذاران جدید وجود داشت. وقتی جذب سرمایه‌گذار جدید متوقف شد و پانزی نتوانست سودهای وعده داده شده را پرداخت کند، طرح فرو پاشید و کلاهبرداری او فاش شد.

پانزی در نهایت به جرم کلاهبرداری دستگیر و محکوم شد و طرح او به عنوان نمونه‌ای کلاسیک از کلاهبرداری پانزی در تاریخ ثبت شد. این ماجرا به قدری معروف شد که نام او به عنوان اصطلاحی برای این نوع کلاهبرداری به کار رفت و امروزه هر طرحی که بر اساس این مدل کلاهبرداری باشد، به نام طرح پانزی شناخته می‌شود.

تصویری سیاه و سفید از چارلز پانزی
طرح پانزی تنها به کلاهبرداری در زمینه ارزهای دیجیتال محدود نیست و با ارائه وعده‌های سرمایه‌گذاری در زمینه‌های متنوع دیگر نیز انجام می‌شود.

ویژگی‌های کلاهبرداری پانزی

همیشه توصیه می‌شود قبل از سرمایه‌گذاری در هر طرحی به دقت تحقیق کنید و از اعتبار و شفافیت آن اطمینان حاصل کنید تا از دام کلاهبرداری‌هایی مانند پانزی و هرمی دور بمانید. ویژگی‌های اصلی کلاهبرداری به روش پانزی عبارت‌اند از:

  • وعده کسب سودهای نجومی در کوتاه‌ترین زمان ممکن.
  • تضمین سود قطعی بدون توجه به روند بازار.
  • تعلل در پرداخت به بهانه کسب سود بیشتر.
  • عدم ارائه توضیحات شفاف درباره جزئیات پروژه.

راه‌های تشخیص کلاهبرداری پانزی

درک اصول و نشانه‌های طرح‌های پانزی برای جلوگیری از فریب خوردن ضروری است. این آگاهی به شما کمک می‌کند تا هنگام برخورد با چنین طرح‌هایی، به سرعت ماهیت فریبکارانه آن‌ها را تشخیص دهید. به خاطر داشته باشید که هیچ سرمایه‌گذاری مطمئنی وجود ندارد که در کوتاه‌مدت سودهای بزرگی را تضمین کند. بنابراین، اگر با پیشنهادی روبرو شدید که سودهای بسیار بیشتر از حد معمول را وعده می‌دهد، باید نسبت به آن شک کنید.

عاملان طرح‌های پانزی اغلب از عدم آگاهی مردم سوءاستفاده می‌کنند و با به کار بردن واژگانی نوین مانند تجارت ارزهای دیجیتال، استخراج ابری، یا ربات‌های معامله‌گر هوشمند، افراد را فریب می‌دهند.

 همچنین باید در برابر اسناد و وب‌سایت‌های تقلبی هوشیار باشید. صرف وجود یک وب‌سایت به زبان انگلیسی و داشتن گواهینامه‌های نامعتبر نمی‌تواند معیاری برای اعتبار یک شرکت باشد. شرکت‌های قابل اعتماد معمولاً فرآیندهای واضح و مشخصی برای سرمایه‌گذاری و بازگشت سود دارند.

معروف‌‌ترین کلاهبرداری‌های پانزی در تاریخ

در طول تاریخ، مجموعه‌ای گسترده از کلاهبرداری پانزی اجرا شده است که معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کلاهبرداری پانزی لوپرلمن (Lou Pearlman)

پروژه پانزی که توسط لو پرلمن اجرا شد یکی از معروف‌ترین موارد کلاهبرداری پانزی در تاریخ است. لو پرلمن، که به عنوان مدیر بند موسیقی معروف NSYNC و Backstreet Boys شناخته می‌شد، از شهرت خود برای جذب سرمایه‌گذاران به یک طرح کلاهبرداری استفاده کرد. او به سرمایه‌گذاران وعده سودهای بالا را می‌داد، اما در واقعیت، پولی که از سرمایه‌گذاران جدید جمع‌آوری می‌کرد را برای پرداخت سود به سرمایه‌گذاران قبلی به کار می‌برد.

این طرح تا زمانی ادامه یافت که لو پرلمن قادر به جذب سرمایه‌گذاران جدید بود. وقتی جذب سرمایه‌گذار جدید متوقف شد و پرلمن نتوانست سودهای وعده داده شده را پرداخت کند. طرح فرو پاشید و کلاهبرداری او فاش شد. پرلمن در نهایت به جرم کلاهبرداری مالی دستگیر و محکوم شد. این مورد نمونه‌ای از چگونگی استفاده کلاهبرداران از شهرت و اعتماد سرمایه‌گذاران برای اجرای طرح‌های پانزی و کسب سودهای غیرقانونی است.

تصویری از لوپرمن
لوپرمن از شهرت خود برای جذب سرمایه‌گذاران به یک طرح کلاهبرداری استفاده کرد و به سرمایه‌گذاران وعده سودهای بالا را می‌داد.

کلاهبرداری پانزی دی سی سولار(DC Solar)

پروژه دی سی سولار یکی از موارد بزرگ کلاهبرداری پانزی بود که در زمینه انرژی خورشیدی فعالیت می‌کرد. مدیران این شرکت با وعده‌های سودهای بالا و تضمینی، سرمایه‌گذاران را به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های خورشیدی ترغیب می‌کردند. آن‌ها ادعا می‌کردند که با استفاده از تکنولوژی‌های نوین و پروژه‌های موفق، می‌توانند بازدهی بالایی را برای سرمایه‌گذاران ایجاد کنند.

با این حال پروژه دی سی سولار هیچ پایه و اساس مالی محکمی نداشت و سودهایی که به سرمایه‌گذاران پرداخت می‌شد، از پول‌هایی بود که از سرمایه‌گذاران جدید جمع‌آوری می‌شد. وقتی جذب سرمایه‌گذار جدید متوقف شد و شرکت نتوانست سودهای وعده داده شده را پرداخت کند، کلاهبرداری فاش شد و طرح فرو پاشید. این مورد نمونه‌ای از چگونگی استفاده کلاهبرداران از وعده‌های غیر واقعی و فریبنده برای جذب سرمایه‌گذاران و کسب سودهای غیرقانونی است.

تصویری از یک صفحه جذب انرژی خورشیدی
اکثر اجراکنندگان طرح‌های پانزی تجربه‌ قبلی در سرمایه‌گذاری مشروع یا موفق را ندارند.

کلاهبرداری پانزی چه تفاوتی با طرح هرمی دارد؟

طرح پانزی و طرح هرمی هر دو شکل‌هایی از کلاهبرداری هستند که می‌توانند برای سرمایه‌گذاران ناآگاه خطرناک باشند. با این حال، تفاوت‌های مهمی بین این دو وجود دارد:

طرح پانزی

  • در طرح پانزی یک کلاهبردار وعده سودهای بالا و تضمینی را به سرمایه‌گذاران می‌دهد.
  • سودهای پرداختی به سرمایه‌گذاران قدیمی از پول سرمایه‌گذاران جدید تامین می‌شود.
  • هیچ کالا یا خدمات واقعی در ازای سرمایه‌گذاری ارائه نمی‌شود.
  • طرح پانزی ممکن است به صورت شبکه‌ای نباشد و فقط توسط یک فرد یا گروه کوچک اداره شود.

طرح هرمی

  • در طرح هرمی سرمایه‌گذاران برای ورود به سیستم و همچنین برای جذب سرمایه‌گذاران جدید تشویق می‌شوند.
  • اغلب محصولات یا خدماتی وجود دارند، اما این محصولات معمولاً ارزش واقعی ندارند یا بیش از حد قیمت‌گذاری شده‌اند.
  • سودهایی که به اعضای بالای هرم پرداخت می‌شود، اغلب از هزینه‌های ورودی اعضای جدیدتر تأمین می‌شود.
  • طرح هرمی به صورت شبکه‌ای است و اعضای قدیمی برای جذب اعضای جدیدتر تشویق می‌شوند.

در حالی که هر دو طرح می‌توانند در نهایت منجر به ضرر سرمایه‌گذاران شوند، طرح پانزی معمولاً به عنوان کلاهبرداری کامل شناخته می‌شود و قانون با آن برخورد می‌کند. طرح هرمی ممکن است در برخی موارد به صورت قانونی اجرا شود، اما از اساس مشکل دارد و اغلب به دلیل فقدان پایه اقتصادی پایدار به کلاهبرداری تبدیل می‌شود.

کلاهبرداری پانزی در ارز دیجیتال

متاسفانه کلاهبرداری پانزی در حوزه ارز دیجیتال نیز رخ داده‌اند و برخی از آن‌ها به شهرت زیادی دست یافته‌اند. برخی از معروف‌ترین پروژه‌های پانزی در حوزه ارز دیجیتال عبارت‌اند از:

  • وان‌کوین (Onecoin): این طرح به عنوان یک ارز دیجیتال جدید معرفی شد و با وعده بازدهی‌های بالا، سرمایه‌گذاران زیادی را فریب داد.
  • بیت‌کانکت (Bitconnect): این پلتفرم با وعده از طریق یک برنامه وام‌دهی بیت کوین، توجهات زیادی را به خود جلب کرد.
  • پلاس‌توکن (PlusToken): این پروژه با استفاده از یک کیف پول ارز دیجیتال، مبالغ هنگفتی را از سرمایه‌گذاران جمع‌آوری کرد.
  • گِین‌ بیت کوین (GainBitcoin) و  ماینینگ مکس (Mining Max): این دو پروژه نیز با وعده سودهای حاصل از ماینینگ ارز دیجیتال، سرمایه‌گذاران را به سمت خود کشاندند.

جمع‌بندی

در پایان این مقاله از رمزینکس می‌توان گفت که کلاهبرداری‌های پانزی نه تنها نشان‌دهنده خلاقیت‌های تاریک انسانی در بهره‌برداری از اعتماد دیگران هستند، بلکه هشداری جدی به همه ما می‌دهند که همواره بیدار و آگاه باشیم. 

داستان‌هایی مانند ماجرای چارلز پانزی به ما یادآوری می‌کنند که وعده‌های سودهای بی‌دردسر و سریع، بیشتر اوقات پوششی برای نقشه‌های پیچیده‌تر هستند. این ماجراها درس‌هایی ارزشمند درباره اهمیت تحقیق و دوری از تصمیمات عجولانه مالی ارائه می‌دهند و ما را تشویق می‌کنند که همیشه به دنبال شفافیت و اصالت باشیم. در نهایت این داستان‌ها به ما می‌آموزند که در دنیایی که در آن کلاهبرداری‌های پانزی همچنان یک تهدید واقعی هستند، سرمایه‌گذاری مسئولانه و آگاهانه بهترین دفاع ما است.

سوالات متداول

آیا پروژه هرمی با کلاهبرداری پانزی متفاوت است؟

پروژه‌های هرمی و ترفند پانزی شباهت‌های زیادی با هم دارند اما در ماهیت اصلی کاملا با هم متفاوت هستند.

بزرگترین کلاهبرداری پانزی چه نام دارد؟

بزرگترین پروژه پانزی تا کنون با ارزش حداقل ۵۰ میلیارد دلار بودجه توسط توسط شخصی به نام «برنارد مدوف» طراحی شد.

منابع: investopedia | wikipedia

به این مقاله امتیاز دهید
درباره مریم طحافچی
مریم طحافچی هستم، دارای مدرک لیسانس روانشناسی از دانشگاه پیام نور و مدرک ویراستاری. با سابقه 6 ساله در این زمینه، علاقه‌مند به تحریر و نوشتن شدم و پس از کار در حوزه ویرایش، به تدوین محتوا و نوشتن مقالات پرداختم. تجربه دو ساله‌ام در حوزه ارزهای دیجیتال و کریپتوکارنسی، علاقه‌ام به نوشتن در این زمینه به خصوص روانشناسی ترید را تقویت کرد. از بین رمزارزها، آدا (ADA) یکی از محبوب‌ترین‌های من است.
درباره مریم طحافچی بیشتر بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظرات کاربران

اولین نفری باشید که نظر می دهید

بنر نصب اپ